سرگذشت موسیقی جاز
یوآخیم برنت
ترجمه و پژوهش: پرتو اشراق
اگر نغمههای دوک الینگتون همچنان گرم و پرشور میپاید، اگر آهنگ و کلام ری چارلز، روشن و پاک، پیام صلح میآورد، اگر نفس افسونگر آرمسترانگ چنددهه بعد از مرگش، از پس ابرهای حادثه، و بلند و پست زمانهٔ شیاد، همچنان برقرار است، و در دادگاه انسانی دادخواه مظالم خونین سیاهان بوده، حیرتی نیست. پشت سر، نیش زهرآلود تاریخ است. نالهٔ زنان و مردانی است که به بردگی رفتند، مویهٔ دختران نابالغی است که در دام مگسها و وزوز شهوتناکشان افتادند؛ و این جنایات، درندگان دشتهای آفریقا را روسفید کرد، و سفیدها خجلت نبردند.
حیرتی نباشد تاریخ را، که بشر ماندنی نیست، اما صدایش میماند. و نغمهخوانان و آهنگسازان به جهان آمدند تا روایت مردمی را بسرایند که از طلوع نخستین پرتو تمدن از اشراق خدایی، به خون مظلمه غلتیدند و تنها سلاحشان تامتام بود. با تامتام قرنها اندوه به دل سپردند، و در زلال ملال غوطه خوردند.
اولوگوئم یامبو میگفت: خون در این طلا موج میزند / باکی نیست اگر نان نداریم، ترس مینوشیم./ خون آزادی در خیابانها جاریست؛/ ای مادر آفریقای سیاه من، مومبا را کشتند.، / اما اندوه به خود مپذیر، فرزند تو در راهست. و فرزندان آفریقا در راه بودند. شمشیر نغمه، سپر ترانه، و گرز کلام داشتند، و ارمغانی آوردند در این گرداب هولناک، در این ورطه هراسانگیز که برادر برادر را به یک پول سیاه سر میبرید. دوک الینگتون نغمههای عزلت میسرود. و ماهالیا جکسون پشت آسمان را به لرزه میانداخت، و میآمدند یکی پس از دیگری. از نفس ایشان جاز زاده شد / امروز سیاه به میراث خود افتخار دارد / صدای تامتام میآید، اما ظلم هنوز برقرار ست.
مطلبی در خصوص این کتاب در سایت ایبنا منتشر شده که در زیر می خوانیم:
ارمغانی در آن گرداب هولناک
۱۹ شهریور ۱۳۸۷ ساعت ۹:۵۰
«سرگذشت موسیقی جاز» کتابی است که انتشارات ناهید منتشر کرده و سیر تاریخی تکوین این موسیقی را از دشتهای باز افریقا تا نالههای بردگان سیاه زیر تازیانه استعمار سفید، باز مینمایاند. در این کتاب، موسیقی جاز چونان ارمغانی برای سیاهان زجرکشیده در گرداب ظلم استعمار سفید، به ویژه انگلیس، بازگو شده است.
به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، «سرگذشت موسیقی جاز» اثری است به قلم یوآخیم برنت که با ترجمه پرتو اشراق، اخیرا از سوی موسسه انتشاراتی ناهید به چاپ رسیده است.” جاز را فریاد دادخواهی سیاهان خواندهاند؛ پس ریشههایش باید در قاره سیاه جستوجو شود: زاری بر مصیبت، گریه بر بخت شوم، مویه بر ظلمی که به آنان میرفت. “
مقدمه مترجم کتاب با این جملهها آغاز میشود. او در ادامه، با نگاهی به سابقه حضور استعمار در قاره سیاه، دلایل اهمیت موسیقی جاز را به بحث می گذارد.به نوشته اشراق، ریشه موسیقی جاز به بهرهگیری سیاهان افریقا از سازی به نام «تام تام» بازمیگردد. این ساز، سازی کوبهای بوده که بین اغلب قبایل افریقایی، به عنوان وسیله برقراری ارتباط استفاده میشده. صدای این ساز از ورای دشتهای باز و گسترده میگذشته و با طی مسافتهای بسیار، به گوش قبایل دوردست میرسیده است.اشراق با اشاره به پیشینه بردهداری و مبارزات سیاهان علیه آن، از فعالیت میسیونهای مذهبی برای از میان برداشتن میتولوژیها – اسطورهشناسیها – ی قبایل افریقا مینویسد. به نوشته او، این میسیونها تلاش بسیاری نیز به منظور از بین بردن ساز «تام تام» با این بهانه که آلتی شیطانی است، داشتهاند؛ ولی آنچه در سر ایشان بوده، در اصل، انگیزه قطع ارتباط میان قبایل مختلف بوده است:”میسیونهای مذهبی تام تام را ابزاری شیطانی نامیدند و خواستند قبایل را منتزع کرده، رابطه ایشان را قطع کنند و اتحاد میان آنها را از بین ببرند و نفوذ خود را گسترش دهند. کشیشها و مبلغان مذاهب دیگر، سیاهان را از خشم خداوند میترساندند و به اطاعت وادار میکردند. بردهفروشان شبانه با سلاح آتشین به قبایل یورش میبردند و زنان و مردان و کودکان(علیالخصوص دختران تازهبالغ) را به اسارت میگرفتند. تجارت برده در اروپا و امریکا رونق داشت و کلیسا چون از این تجارت سود کلانی میبرد، جنایتها را میدید و هیچ نمیگفت. “از آنجا که قبایل افریقایی خط و کتابت نداشتند، ریشه فرهنگ ایشان، صوت بوده. این اصوات به الحان و ترانههای ریتمیکی تبدیل شدند که با همراهی تام تام، در سراسر افریقا خوانده میشدند.اشراق تاکید کرده است که ریشه جاز امریکایی، نه امریکا و قرن بیستم، که صحراهای افریقاست. این موسیقی بر چندین نحله بسیار مهم هنری قرن بیستم نیز تاثیر شگرفی داشته است. از جمله کوبیسم، که به دلیل الهامگیری پابلو پیکاسو از آرایش قبایل سیاه در معرفی این مکتب، هستند منتقدانی در عالم هنر که او را سارق هنری میخوانند.ترانههایی که جاز را همراهی میکنند، عموما یا برگرفته از طبیعت زادگاه سیاهان(افریقا)، یا سیاسی و علیه نظامهای استعماری و بردهداری و آپارتاید یا معجونی از این دواند. نمونهای از ترانههای جاز:ترانه برای دوک الینگتون «ارکستر جاز و ترومپت بداههنواز»بهار یخ رودخانه مرا آب کرده
در تاریکی لطیف، شیره حیات در جانم میدود
ولی بنگر، که در نیمه تابستان
برودت چگونه چون زمستان قطب میتازد
…
چه علامتی باید جست
چه کلیدی باید یافت؟
تابستان باشکوه در دوردستهای جنوب ست
سپتامبر پُرنفرت دیر خواهد رسید
در کدام کتاب در پی انعکاس لرزان خود خواهی گشت؟
از کدام لبهای ناممکن، کلام محبت خواهی شنید؟
…
تشنجی ناخوش مرا به غرقاب میکشد:
طنین باران بر خزان روحم.
برای من نغمههای عزلت بنواز ای دوک
تا آنقدر بگریم که به خواب روم.
یادداشتی که بر پشت جلد این کتاب آمده نیز به جای خود در آشنایی با فضای موسیقی جاز میتواند راهگشا باشد:اگر نغمههای دوک الینگتون همچنان گرم و پرشور میپاید، اگر آهنگ و کلام ریچارلز، روشن و پاک، پیام صلح میآورد، اگر نفس افسونگر آرمسترانگ چند دهه بعد از مرگش، از پس ابرهای حادثه، و بلند و پست زمانه شیاد، همچنان برقرار است، و در دادگاه مظالم خونین سیاهان بوده، حیرتی نیست.
پشت سر، نیش زهرآلود تاریخ است. ناله زنان و مردانی است که به بردگی رفتند، مرثیه دختران نابالغی است که در دام مگسها و وزوز شهوتناکشان افتادند؛ و این جنایات، درندگان دشتهای آفریقا را روسفید کرد، و سفیدها خجلت نبردند….
و نغمهخوانان و آهنگسازان به جهان آمدند تا روایت مردمی را بسرایند که از طلوع نخستین پرتو تمدن از اشراق خدایی، به خون مظلمه غلتیدند و تنها سلاحشان تام تام بود. با تام تام قرنها اندوه به دل سپردند، و در زلال ملال غوطه خوردند.
و اولوگوئم یامبو میگفت:
خون در این طلا موج میزند
باکی نیست اگر نان نداریم؛ ترس مینوشیم.
خون آزادی در خیابانها جاریست
ای مادر افریقای سیاه من، مومبا را کشتند
اما اندوه به خود مپذیر؛ فرزند تو در راهست.
و فرزندان آفریقا در راه بودند. شمشیر نغمه، سپر ترانه، و گرز کلام داشتند، و ارمغانی آوردند در این گرداب هولناک، در این ورطه هراسانگیز؛ که برادر، برادر را به یک پول سیاه، سر میبرید. دوک الینگتون نغمههای عزلت میسرود، و ماهالیا جکسون پشت آسمان را به لرزه میانداخت…
از نفس ایشان جاز زاده شد
امروز سیاه به میراث خود افتخار دارد
صدای تام تام میآید
اما ظلم هنوز برقرار است.
در «سرگذشت موسیقی جاز»، نخست سبکهای مختلف جاز بررسی شده، سپس مهمترین نوازندگان و آهنگسازان جاز، افرادی از قبیل بادی بولدون، لویی آرمسترانگ، بسی اسمیت، بیکس بایدر بک، دوک الینگتون، کولمن هاوکینز و لستر یانگ، چارلی پارکر و دیزی گیلسپی، مایلز دیویس، جان کولتران و اورنت کولمن معرفی شدهاند.در ادامه این کتاب، مخاطب با عناصر شکلدهنده به جاز، چون صدا و ایجاز، بداههنوازی، تنظیمهای خاص، بلوز، آوازهای روحانی و انجیلی، هارمونی جاز، ملودیهای جاز، ریتم و ادوات جاز آشنا میشود.معرفی ارکسترهای بزرگ جاز، گروههای اصلی جاز و نقش سازهایی چون ترومپت، ترومبون ، کلارینت و ساکسوفون در ایجاد جاز از بخشهای دیگر این کتاب است.گفتوگوی کوتاه زیر با مترجم کتاب – پرتو اشراق – چند نکته اساسی دیگر را درباره موسیقی جاز روشن میکند:آغاز موسیقی جاز به لحاظ تاریخی تا کجا به عقب برمیگردد؟
شاید تا زمان فراعنه؛ چون این مردم وسیله آمیزش و ارتباط دیگری در دست نداشتند. تام تام، تنها وسیله ارتباطی قبایل مختلف افریقایی از ورای دشتهای گسترده افریقا بود.شرایط فعلی موسیقی جاز در جهان چگونه است؟ آیا هنرمندان جاز از همان اقبال گذشته برخوردارند؟
با وجود یکی دو شبکه تلویزیونی که تنها جاز کلاسیک پخش میکنند، باید گفت موسیقی جاز دیگر آن اقبال گذشته را شاهد نیست. البته هستند افرادی چون مکس روچ که از نوازندگان سازهای ضربی است و نوآوریها و بدعتهایی هم داشته و اگرچه این روزها دیگر پیر شده، اما هنوز حضور هنری خود را حفظ کرده. حضور جاز از آغاز دهه ۸۰ میلادی به این سو، با ظهور فنآوریهای نوین و سبکهای تازهای چون هیپهاپ و راک و راک اندرول کمرنگ شده. به طوری که امروز، امپراتوری جاز به لحاظ معنایی و استحکام دیگر از شرایط گذشته برخوردار نیست و اقبال دهههای ۳۰ و ۴۰ و ۵۰ و ۶۰میلادی را برابر خود نمیبیند.
گویا این کتاب، بخشی از یک مجموعه است. جلدهای بعدی این مجموعه به کدام موضوعات اختصاص دارند؟
دو جلد پیشین این مجموعه یکی «سرگذشت پیانو» بود و دیگری، «سرگذشت آهنگسازان بزرگ». «سرگذشت موسیقی جاز» سومین کتاب از این مجموعه است. جلد بعدی به سرگذشت موسیقی پاپ، جلد پنجم به سرگذشت موسیقی راک، و جلد ششم به سرگذشت هیپهاپ و رپ اختصاص خواهند داشت. ضمن این که یک جلد نهایی نیز برای این مجموعه در نظر گرفته شده که قرار است به نقاط آغازین موسیقی در گستردهترین معنای خود بپردازد و ریشههای آن را در گستره تاریخی فرهنگ بشری جستوجو کند.«سرگذشت موسیقی جاز» با شمارگان ۲۵۰۰ نسخه در ۷۳۵ صفحه، از سوی انتشارات ناهید به قیمت ۱۲۵۰۰ تومان درسال جاری منتشر شده است. این مطلب از این نشانی برداشته شده است .
نظرات بسته شده است.