عصرانه با توماس مان

نویسنده : سوزان سانتاگ

ترجمه : صالح حسینی، زهره رحمانی، پویا رفویی، علی صنعوی، آذرنوش غضنفری، مهرنوش غضنفری، محسن ملکی، مجید نظری، محمد هدایتی

از متن کتاب عصرانه با توماس مان:

آدمی امیدوار است که مجبور به انتخاب میان این دو نباشد، اما هنگامی که یک انتخاب میان حقیقت و عدالت لازم باشد ـ و افسوس که گاهی اوقات چنین است ـ از دیدگاه من یک روشنفکر باید تصمیم بگیرد که در کنار حقیقت بایستد.

نشانۀ مزاجِ ‌زادگان زحل رابطۀ خودآگاه و بی‌گذشت با نفسِ خویش است، که هرگز نمی‌توان بدیهی‌اش انگاشت. نفس متن است ـ باید رمزگشایی‌اش کرد. از همین روست که این مزاج مناسبِ حال روشنفکران است. نفس یک طرح است، چیزی که باید ساخته شود. از همین روست که این مزاج مناسبِ حال هنرمندان و شهداست، آنان که، بنا به تعبیری که بنیامین درمورد کافکا به‌کار می‌گیرد، به پیشواز «نابی و زیبایی شکست» می‌روند.

این کار کاری است سودایی و مسحورکننده نیز هم. من ترجمه نمی‌کنم، ترجمه می‌شوم ـ هم به معنای مدرن و هم به‌معنای منسوخ آن … در نظارت‌ کردن بر ترجمه‌ شدن‌هایم، بر مرگ کلماتم نظارت می‌کنم و بر جا‌به‌جایی کلماتم نیز هم.

خاطرات مسکو

نویسنده : والتر بنیامین

ترجمه : یوسف نوری‌زاده

حیات منتقد ادبی و فیلسوف آلمانی، والتر بنیامین، تمثیل تمام عیاری از زندگی شیفتگان ادبیات در قرن بیستم است. سیر فکری بنیامین که نازی‌ها در تعقیبش بودند با مرگ او پشت مرزهای اسپانیای فرانکوزده به فرجام رسید، لیکن دیری پیش از آن او به شوروی سفر کرده بود. گزارش شگفت بنیامین (خاطرات مسکو) از ‌این ‌رو در بین آثارش منحصر ‌به‌ فرد است که با صراحت و سخت‌گیری، انگیزه‌ها و علائق خود را محک می‌زند.

دلیل اصلی این سفر دلباختگی او به آسیا لاسیس بود که نخستین بار 1924 در کاپری با او دیدار کرده بود. آسیا، مقیم مسکو، به روزنامه‌نگاری می‌پرداخت که بنیامین با سابقۀ بیش از یک دهه شیفتگی فکری و عاطفی به نزدش رفت. خاطرات مسکو ، از یک ‌سو شرح رابطۀ عاشقانه پررنج بنیامین را در بر می‌گیرد و از سوی دیگر، به رمانس ناکام انقلاب اکتبر می‌پردازد که نهادسازی‌های گسترده زمین‌گیرش‌ کرده است. در این کتاب بنیامینی را دنبال می‌کنیم که در سودای انقلاب است، اما بر ناکامی چشم نمی‌پوشد.

ـ ژورنال ادبی هاروارد

آناتومی یک لحظه

نویسنده خاویر ثرکاس

ترجمۀ یوسف نوری‌زاده

از متن کتاب آناتومی یک لحظه :

سیاست‌مدار اصیل چیست؟ آیا سیاست‌مدار اصیل همان سیاست‌مدار بزرگ است، یا یک سیاست‌مدار استثنایی؟ آیا یک سیاسیت‌مدار استثنایی همان مرد استثنایی‌ست، یا مردی اخلاقاً عاری از خطا، یا صرفاً مردی شرافت‌مند؟ به احتمال زیاد که آدولفو سوارث مرد شرافت‌مندی بوده، اما نه مردی اخلاقاً عاری از خطا، یا حتی یک فرد استثنایی، یا دست‌کم نه از آن دسته از مردانی که معمولاً استثنایی‌اش می‌پندارند؛ هرچند، با توجه به همۀ جوانب، استوارترین و قاطع‌ترین سیاست‌مدار اسپانیایی قرن گذشته بود.

در این اثر غیرداستانی برجسته، ثرکاس شورمندانه اقدام به کودتای ۲۳ فوریه ۱۹۸۱ اسپانیا را بازآفرینی می‌کند، سرهنگ تِخِرو و گروهان نظامیان مسلحش به مجلس یورش می‌برند، و گروگان‌گیری می‌کنند. ثرکاس از فیلمی سی‌وهفت دقیقه‌ای بهره می‌برد تا تصویری رازآلود از جهان سیاست پس از فرانکو ترسیم کند. چهرۀ پیچیده و مرکزی این دوران، آدولفو سوارث، نخست‌وزیر راهبر اسپانیا به دموکراسی است که در برابر باران گلوله‌های کودتاچیان به فرمان نظامیان گردن نمی‌نهد. چنین که ثرکاس می‌نویسد تلاش اصلی او این بوده تا این رخداد را داستانی کند و آن را به نسخۀ تجربی شگفتی از سه تفنگدار بدل سازد …

ـ نیویورکر

متافیزیک جوانی و چند مقالهٔ دیگر

نویسنده والتر بنیامین

ترجمهٔ محسن ملکی

شخصیت ویرانگر کار خود را انجام می‌دهد؛ تنها کاری که از آن پرهیز می‌کند آفریدن است. درست به همان سیاق که آفریننده جویای انزواست، ویرانگر را باید پیوسته مردم در میان گرفته باشند، همان گواهان کارایی او.

شخصیت ویرانگر یک علامت است. درست همان‌طور که علامت سه‌وجهی از هر سو در معرض باد است، او نیز در معرض سخنان یاوه قرار دارد. مصون‌داشتن او از این سخنان بیهوده است.

شخصیت ویرانگر علاقه‌ای به فهمیده‌شدن ندارد. او کوشش‌هایی را که در این زمینه می‌شود سطحی می‌انگارد. اینکه حرفش را نفهمند نمی‌تواند به او آسیبی رساند. برعکس، او خود موجب آن می‌شود، درست به همان سیاق که معابد، همان نهادهای ویرانگر دولت، چنین می‌کردند. شایعه، این خرده‌بورژوایی‌ترینِ پدیده‌ها، تنها ازآن‌رو پیش می‌آید که مردم اشتیاق ندارند حرفشان اشتباه فهمیده شود. شخصیت ویرانگر کج‌فهمی را تاب می‌آورد؛ او به شایعه پروبال نمی‌دهد.

ـ از متن کتاب

مدرنیسم ارتجاعی
تکنولوژی، فرهنگ و سیاست در دوره وایمار و رایش سوم

جفری هرف

ترجمهٔ محمد هدایتی

… چه شد که مدرنیتهٔ آلمانی به آشویتز راه برد؟ چرا آن ملتی که غره بود به «فرهنگش» به استقبال شرّی چنین عظیم رفت، یا در برابر آن سکوت کرد؟ فاجعهٔ آلمان چه نسبتی با مدرنیته دارد؟ اهمیت این پرسش‌ها تنها معطوف به دهشتی بزرگ که در یک زمان تاریخی خاص روی داده و تمام شده نیست؛ این پرسش‌ها معطوف به امروز و فردا هم هستند.

… آلمان نخستین ملت نوپایی است که آیندهٔ کشورهای کمتر توسعه‌یافته را به آن‌ها نشان می‌دهد. تا زمانی که ناسیونالیسم غربی قدرتمند باقی بماند، کماکان با چیزی شبیه به مدرنیسم ارتجاعی روبه‌رو خواهیم بود.

… چیزی به اسم مدرنیته به‌عنوان یک کلیت وجود ندارد. تنها از جوامعی ملی می‌توان سخن گفت که هرکدام به شیوهٔ خاص خود مدرن می‌شوند. مطالعهٔ حاضر تناقض فرهنگی موجود در مدرنیتهٔ آلمانی را بررسی می‌کند، تناقضی که در آن متفکران آلمانی با نفی عقل روشنگری به استقبال تکنولوژی مدرن رفتند.

ــ از متن کتاب

لایه‌های تاریکی
خوانشی فلسفی از آلبوم لایه‌های تاریکی کیهان کلهر

امیرحسین خلیلی

… آنچه در لایه‌های تاریکی می‌شنویم سیری است از پراکندگی به تشکل. قطعاتی پراکنده که به تدریج فضایی ملودیک پیدا می‌کنند و در قطعهٔ آخر به وحدتی تمام و کمال دست پیدا می‌کنند. صدای آواز در قطعهٔ آخر، صدای یأس و همزمان صدای امید است. صدای کسی که در اعماق تاریکی همچنان در بند تاریکی است؛ یا شاید صدای کسی است که از پس تمام رنج‌هایی که متحمل شده‌ایم به گوش‌مان می‌رسد تا امیدوارمان کند شاید هنوز در جایی، نور امیدی وجود دارد.

… موسیقی خصلتی دوگانه دارد. موسیقی هم فضا خلق می‌کند و هم فضایی را که در آن به نمایش درمی‌آید یا اجرا می‌شود تحت تأثیر قرار می‌دهد: درست به مانند انقلاب‌ها.

ــ از متن کتاب

خاطرات جلیل بزرگمهر از دکتر محمد مصدق

این کتابها و ناله‌هایم از آن اوست، برای ارائۀ جمال ملکوتی او و اعتلای نام اوست. هرچه گویم و نویسم نمایانگر همۀ حسنات او نمی‌تواند باشد و شرمنده‌ام از اینکه قادر نبوده‌ام در عمق حسنات او فرو روم و چنانکه باید گفته باشم.

ــ جلیل بزرگمهر

اقتصاد بدون نفت
ابتکار بزرگ دکتر مصدق

انور خامه‌ای

هدف اصلی من از نگارش این کتاب در درجهٔ اول این است که بطلان افسانهٔ دروغین «شکست اقتصادی مصدق» که ساخته و پرداختهٔ قدرت‌های بزرگ استعمارگر و بلندگوهای تبلیغاتی خارجی و داخلی آن‌هاست و نادرست‌بودن تمام انتقادها و ایرادها را به‌گونه‌ای انکارناپذیر نشان دهم و به کمک آمار و واقعیات مسلم و خدشه‌ناپذیر ثابت و مدلل سازم. هدف دیگر من این است که نشان دهم سیاست اقتصادی حکومت مصدق با توجه به شرایط موجود آن‌زمان روی‌هم‌رفته واقع‌بینانه‌ترین، مؤثرترین و مفیدترین سیاستی بوده است که به سود ملت ایران و برای حفظ منافع و مصالح این کشور می‌شد اتخاذ کرد.

ـ از متن کتاب

خودزنگی‌نامهٔ نابهنگام

یوگنی یفتوشنکو

ترجمۀ یوسف نوری‌زاده

مادر! با اجازه تولد پسرتان را تبریک عرض می‌کنم.
خیلی دلتان برایش شور می‌زند. اینجا تشریف دارند.
بخورنمیری درمی‌آورد، در ازدواجش عقل به خرج نداد.
قد بلند، ترکه‌ای است، صورتش را اصلاح نکرده است.
وای، چه چهره‌ی به غیظ نشسته‌ی نازنینی!
با اجازه تبریک عرض می‌کنم
تولد دلشوره‌ات را از شما به ارث بُرده
شیفتگیِ به‌دور از دلسوزی‌اش به این روزگار را
و کله‌شقی و دستپاچگی در باورش را
از شما رسیده باورش
به انقلاب
جوری بارش نیاوردید که پول‌وپله‌ای
یا اسم‌ورسمی به‌هم بزند.
و جُربزه‌اش بی‌ترسی است و بس.
باز کنید پنجره‌ی اتاقش را
راه دهید جیک‌جیکِ شاخ‌بُن پربرگ را به درون
دفترچه و شیشه‌ی جوهرش را بیاورید
لیوانی شیر بیاورید و ببینید که چه می‌کند!

یوگِنی یِفتوشنکو در سال ۱۹۳۳ از تبار میان‌نژادیِ اوکراینی، روسی، و تاتار در شهر کوچک و دورافتادهٔ سیبریاییِ زیما به‌دنیا آمد. سال‌های آغازین کودکی‌اش را در سیبری گذراند اما در مسکو فارغ‌التحصیل شد. وقتی که استالین در ۱۹۵۳ درگذشت او نوزده‌ساله بود. در بحران اخلاقی‌ای که از پسِ افشاگری جنایات استالین از راه رسید، یِفتوشنکو، یک باورمندِ پرشور به ایده‌آل‌های اوایل انقلاب و نیاز به «احیاءِ خلوص‌شان»، به نقش علنی خود به‌عنوان شاعرِ قشر جوان نایل شد؛ قشری که واکنششان حیرت‌انگیز بود. چاپ‌های صدهزار نسخه‌ایِ او بی‌درنگ به فروش می‌رفت؛ جمعیتِ چهارده‌هزار نفری برای شنیدن حرف‌های او به استادیوم مسکو هجوم می‌آورد. شعر بحث‌برانگیز او علیه یهودستیزی، «بابی یار» را شوستاکویچ به موسیقی درآورد.

بُرشی از کتاب:

خودزندگی‌نامهٔ شاعر، شعر اوست. هرچیزِ دیگر فقط می‌تواند یک پانوشت باشد. شاعر فقط زمانی شاعر است که خواننده بتواند او را به‌صورت یک کل ببیند گویی او را با تمام احساسات، افکار و اَعمالش در گودیِ دست خود نگه داشته است.
اگر شاعر تلاش کند خود را بین انسان و شاعر تقسیم کند، ناگزیر به‌عنوان هنرمند دست به انتحار خواهد زد.
متاسفانه شعرای زیادی هستند که، بعد از آنکه دیگر زندگی‌شان از مسیر شعر و شاعری خارج می‌شود، به نوشتن ادامه می‌دهند؛ سعی می‌کنند خود را متفاوت با آنچه هستند جا بزنند.
اما بعد آنچه می‌نویسند فقط برای خودشان شعریت دارد.
شعر را نباید فریب داد.
شعر زن حسودی‌ست که دروغ را نخواهد بخشید.

دل هم دلایلی دارد

بر مبنای «اصالت ایمان» و «استقلال معرفت‌شناسی» دین

بهاءالدین خرمشاهی

این کتاب از سلسلۀ «دین پژوهی» نشر ناهید است. و اثری است در روانشناسی دین که یکی از پیشگامان آن ویلیام جیمز است که نظریه و کتابی به نام «ارادۀ معطوف به ایمان» دارد. ایمان از اقناع دل پدید می‌آید.

مراد از دل، آن‌گونه که در تمام زبان‌های بشری سابقه دارد، قوای درّاکه است. البته با عقل هم پیوند دارد، و امید و عشق و ایمان حاصل تأملات آن است. به تعبیر دیگر به شرح دلایل دل در ایمان آوردن می‌پردازد.

عنوان این کتاب از جملۀ معروف پاسکال متفکر و دانشور بزرگ قرن هفدهم فرانسه، که در کتاب «اندیشه‌ها»ی او آمده گرفته شده است: «دل دلایلی دارد که عقل از آنها خبر ندارد». بر محور و مدار این نگاه و نگرش مکتبی به نام «اصالت ایمان» fideism/فیدئیسم پدید آمده است که فیلسوفان و متفکران اگزیستانسیالیست (اصالت وجودی) دیندار طرفدار آن هستند، مانند اوگوستین، کی‌یرکگور، گابریل مارسل و اونامونو (متفکر والامقام اسپانیایی که شاهکارش تحت عنوان «درد جاودانگی» (سرشت سوگناک زندگی) و نیز مجموعه‌ای از داستان‌های او به نام «هابیل و چند داستان دیگر» جزو همین سلسله دین‌پژوهی از سوی همین ناشر انتشار یافته) و از فرهنگ ایرانی/اسلامی خودمان بزرگانی چون سنایی، عطّار، خیّام، مولانا، سعدی و حافظ. و در عصر جدید سهراب سپهری.

اشباح چینی سانفرانسیسکو

مکسین هونگ کینگستون

ترجمۀ صابر مقدمی

مکسین هونگ کینگستون نویسنده آمریکایی چینی‌تبار در شاهکارش اشباح چینی در سانفرانسیسکو فرم کاملاً جدیدی را ابداع کرده است. معجون باشکوهی از اتوبیوگرای و اسطوره‌شناسی، دنیای بیرون و دنیای درون، خشم و کینه‌توزی و خویشتنداری و مدارا آفریده است. این کتاب که اولین بار در ۱۹۷۶ به چاپ رسیده اکنون یکی از آثار کلاسیک ادبیات معاصر دنیا محسوب می‌شود. به‌خاطر نمایش نوآورانه و بدیع هویت فرهنگی طبقات مختلف اجتماعی نظیر مهاجرین، زنان، چینی‌ها و آمریکایی‌ها. شاید به همین دلیل باشد که دو تن از رؤسای جمهور آمریکا یعنی بیل کلینتون و باراک اوباما از ستایشگران پروپاقرص این کتاب محسوب می‌شوند. باراک اوباما درباره این کتاب می‌گوید که این کتاب باعث شده به آلام و دردهای فرهنگ‌های مختلف آمریکا پی‌ببرد…

کینگستون به‌عنوان یک زن در دو دنیای کاملاً متفاوت و متضادی سیر می‌کند: در کالیفرنیا که والدینش قبل از تولدش به آنجا مهاجرت کرده‌اند و در چین که همیشه عنصر جدایی ناپذیر قصه‌های مادرش بوده. زنان جنگجوی خشن و حیله‌گر قصه‌های مادرش به طرز غیرمتعارفی با واقعیت ظلم و ستم نسبت به قشر زنان چینی به ستیز و مبارزه برخاسته‌اند. هویت واقعی کینگستون در لابه‌لای شکاف‌های این داستان‌ها به‌وضوح قابل مشاهده است و او این شکاف‌ها را با داستان‌های خودش پر می‌کند. کینگستون این جنگجوی کلمات، افسانه‌ها و خاطرات گوناگون را در قالب یک کل منسجم و یکپارچه درمی‌آورد. بدین‌ترتیب او موفق می‌شود درک تازه‌ای از گذشته خانواده و حال حاضر خویش بدست آورد.

***

ژانر یا سبک خاص اشباح چینی سانفرانسیسکو به‌خاطر تلفیق افسانه‌های سنتی چینی با اتوبیوگرافی‌نویسی مورد توجه منتقدین قرار گرفته است. کینگستون با این تلفیق می‌کوشد مخاطب خود را با ز مینه‌های فرهنگی، خانوادگی و شخصی خویش آشنا سازد تا به‌واسطه این آشنایی مخاطب از موقعیت او به‌عنوان یک زن چینی تبار آمریکایی مطلع شود.
فریدمن منتقد معروف این اتوبیوگرافی را از زاویه موضوع زن و اقلیت‌های نژادی مورد بررسی قرار داده و تلفیق پیچیده ژانر و زاویه دید کینگستون را چنین شرح می‌دهد: زنان و اقلیت‌های قومی – فرهنگی غالباً از این امتیاز که خود را متعلق به جنس یا گروه نژادی خاصی ببینند، محرومند. کینگستون این کتاب را با استفاده از سبک داستان‌گویی چینی و جایگاهش به‌عنوان یک زن آمریکایی چینی‌تبار ترسیم نموده.

شونبرگ

چارلز روزن

ترجمۀ مهرنوش غضنفری

آرنولد شونبرگ، که به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین آهنگسازان مدرن شناخته شده و به‌همراه ایگور استراوینسکی، یکی از دو شخصیت تأثیرگذار موسیقی معاصر از زمان دبوسی محسوب می‌شود، تا پایان عمر به برانگیختن عداوت بی‌نظیری علیه خود در تاریخ موسیقی ادامه داد.

پاسخ به این پرسش که چرا این اتفاق افتاد، یکی از موضوعاتی است که این کتاب، که مطالعۀ پیدایش و پیشرفت موسیقی تجربی تندروانۀ او را دربرمی‌گیرد، به آن می‌پردازد.

چارلز روزن، با آمیختن تحلیل و بررسی تاریخی و موسیقایی، و تجربۀ خویش به‌عنوان موسیقی‌دانی حرفه‌ای، «نابودی تونالیته» و آثار تصنیف‌شدۀ عظیم در سال‌های ۱۹۰۸ – ۱۹۱۳ را در بسترِ اکسپرسیونیستی آن‌ها قرار داده و سپس نشان می‌دهد که شونبرگ چگونه پس از ناامیدی جنگ جهانی اول و کشف تکنیک دوازده نتی، در پیِ احیای فرم‌های کلاسیک از درون تونالیته بود.

موسیقی شونبرگ در میان اکسپرسیوترین آثاری قرار می‌گیرد که تا به‌حال ساخته شده است. چارلز روزن این دستاورد را به مثابه خلق دوبارۀ زبان سنتی موسیقی بررسی می‌کند.